Nożyk HS czy HM? Jak dobrać materiał noża wymiennego do obróbki drewna

Wybór spieku HM, z której wykonany jest nożyk wymienny, ma bezpośredni wpływ na żywotność narzędzia, jakość struganej powierzchni oraz częstotliwość przezbrojeń maszyny. W praktyce warsztatowej najczęściej spotykane są dwa rodzaje materiału ostrza: stal szybkotnąca (HS/HSS) oraz węglik spiekany (HM). Wybór między nimi nie jest przypadkowy ponieważ zależy od rodzaju obrabianego materiału, wymaganej trwałości ostrza oraz intensywności produkcji.

Czym różni się nożyk HS od HM?

Stal szybkotnąca (HS, z ang. High Speed Steel) to wysokostopowa stal narzędziowa z dodatkiem wolframu, molibdenu, wanadu i często kobaltu. Po zahartowaniu osiąga twardość na poziomie 62–67 HRC. Charakteryzuje się dobrą udarnością i elastycznością, co czyni ją odporną na wykruszenia przy pracy udarowej lub nierównomiernym podawaniu materiału.

Węglik spiekany (HM) to materiał na bazie węglika wolframu spajanego kobaltem, o twardości sięgającej 80–92 HRA (odpowiednik znacznie wyższej twardości niż w skali HRC stosowanej dla stali). Węglik jest bardziej kruchy niż stal, ale wielokrotnie bardziej odporny na ścieranie, co pozwala na wielokrotnie dłuższą pracę bez konieczności ostrzenia przy obróbce materiałów o dużej gęstości.

Porównanie nożyków HS i HM

Wartości orientacyjne dla typowych gatunków surówek stosowanych w narzędziach do obróbki drewna.

Jakość spieku ma znaczenie - przykład gatunków KCR

Nie każda surówka HS czy HM jest sobie równa. Jakość stopu, precyzja procesu hartowania oraz czystość mikrostruktury materiału decydują o realnej trwałości ostrza w warunkach produkcyjnych. Przykładem podejścia do tego tematu są gatunki KCR opracowane przez niemieckiego producenta surówek Kannenberg, który deklaruje w swojej ofercie techniczne parametry nowej generacji stopów.

Zgodnie z informacjami producenta, wysokiej jakości surówki tego typu charakteryzują się wysoką odpornością na korozję, dużą udarnością oraz podwyższoną odpornością na ścieranie, co w praktyce przekłada się na wydłużenie żywotności ostrza nawet o 20% w porównaniu do standardowych gatunków. Dla zakładu produkcyjnego oznacza to mniej przezbrojeń, stabilniejszy proces produkcyjny oraz mniejszy odpad materiałowy.

Gatunki węglika spiekanego Kannenberg - tabela techniczna

Poniższa tabela przedstawia podstawowe gatunki węglików spiekanych stosowanych w nożykach i płytkach strugarskich Kannenberg. Wybór odpowiedniego gatunku zależy od rodzaju obrabianego materiału (drewno lite, płyta MDF/HDF, tworzywa) oraz wymaganej żywotności ostrza.

Jak dobrać nożyk wymienny do swojej pracy?

• drewno miękkie i obróbka ręczna: noże HSS - wystarczająca trwałość, niższy koszt, łatwiejsze doostrzenie w warsztacie.
• drewno twarde, egzotyczne, sęczne: noże HM - wielokrotnie dłuższa żywotność ostrza, mniejsza podatność na tępienie przy trudnym materiale.
• płyty wiórowe, MDF, laminowane: noże HM - materiały te silnie ścierają ostrze, tu przewaga węglika jest największa.
• produkcja seryjna, praca zmianowa: noże HM z surówki o podwyższonej odporności na ścieranie - redukcja liczby przezbrojeń przekłada się na wymierne oszczędności czasu.
• praca z ryzykiem uderzeń (nierówny materiał, sęki, zanieczyszczenia): noże HSS - większa udarność ogranicza ryzyko wykruszenia ostrza.

Zastosowanie gatunków węglików Kannenberg – tabela doboru

Poniższa tabela przedstawia zalecane zastosowania poszczególnych gatunków węglików spiekanych w zależności od rodzaju obrabianego materiału. Im więcej gwiazdek, tym lepsze dopasowanie gatunku do danego materiału.

Dlaczego warto zwracać uwagę na jakość nożyków?

Cena nożyka wymiennego to tylko część kosztu jego eksploatacji. Niższa jakość surówki oznacza częstsze wymiany, dłuższe przestoje maszyny oraz większe ryzyko niestabilnej jakości powierzchni w trakcie produkcji. Inwestycja w noże wykonane z surówki o podwyższonych parametrach np. takiej jak gatunki KCR zwraca się poprzez wydłużoną żywotność ostrza i przewidywalny, stabilny proces produkcyjny.